2020/07/06 - دوشنبه 16 تير 1399
2020/07/06 - دوشنبه 16 تير 1399
در آینه رسانه ها
مشروح خبر

در گذر تاریخ؛
یلدا پایان سکوت شب تا طلوع روشنایی
 یلدا سرآغازی است برای شکستن شب و از این شب، به بعد روز و روشنایی بیشتر و بیشتر می‌شود. یلدا مقدمه و طلیعه روزهای بلند است و گویا بر همین اساس، گذشتگان ما شب یلدا را به بیداری و کنار هم بودن می‌گذرانند.
یلدا پایان سکوت شب تا طلوع روشنایی
1398/9/30 10:10:0|print

 قرن هاست ایرانیان ،آغاز زمستان را که برابر با شامگاه سی ام آذر و بامداد یکم دی ماه به نام شب یلدا یا شب چله بزرگ می شناسند. شب یلدا از دید مردم آن روزگار مظهر غلبه بر تاریکی و تباهی بر روشنایی بود چرا که فردای آن،خورشید به عنوان نماد روشنایی دوباره متولد می شود. فردای شب یلدا برای مردم ،بسیار عزیز به حساب می آمد تا آن جا که سعی می کردند کار خطایی نکنند و برای آن که در امور کاسبی‌شان مجبور به تقلب و نیرنگ نشوند در دکان‌های خود را بسته و در کل آن روز را تعطیل می‌کردند .رسمی که حتی  رد کمرنگی از نشانه های آن را امروزه نمی بینیم. برخی از مورخان معتقدند که شب یلدا متعلق به مسحیان است که جشن میلاد مسیح در 25 دسامیر ثبت شده است و « یلدا» نام یکی از ملازمان عیسی بوده است. اما در اصل این شب از ایران باستان گرفته شده است تا آنجا که قدمت آن را بیش از سه هزار سال می دانند. قدما آن را برعکس این دوران شبی شوم و نامبارک می دانستند که علتش مشخص نیست. شعرا زلف سر و همچنین روز هجران را از حیث سیاهی و درازی به آن تشبیه می کردند .علی اکبر دهخدا مراسم شب یلدا را این گونه تعریف می کند:«شب چله بلندترین شب سال است که ایرانیان آن را از دیرباز مبارک می دانستند و با گرد آمدن دور آتش با رقص و پایکوبی این شب را جشن می گرفتند.آن گاه سفره ای بزرگ پهن می کردند وروی آن آتشدان،عطردان و خوراکی های گوناگون از جمله میوه و خوراکی های فصلی ، نان،شیرینی،حلوا و گوشت قربانی می گذاشتند.» در این شب مردم تهران و سایر شهرستان ها به تفریحات و سرگرمی های مختلفی می پرداختند. اکثرا به قهوه خانه ها می رفتند و با گفته نقالان و تردستی شعبده بازان و تردستی ها خود را سرگرم می‌کردند. قهوه خانه ها در این شب تا دیرگاه و حتی تا صبح باز بود و از مشتریان خود پذیرایی می کردند.مردها همان جا شام می‌خوردند و به تماشای بر آمدن آفتاب می نشستند و قصه ها می‌گفتند و از دیوان سعدی، حافظ و مولانا و شاهنامه روخوانی می‌کردند.بعد به سمت حمام ها راه می افتادند و مدتی هم در آنجا بودند بعد از کیسه کشی ، استحمام و مشت ومال به دنبال کار خود می رفتند.اما اکثر ایرانیان در خانه های دوستان، خویشان گرد می‌آمدند و در آن جا مجالس مشاعره،معماگویی و شرط بندی تشکیل می دادند. طبقات اعیان و اشراف طهران نیز برای خود مجالسی داشتند. آن ها چراغ های لاله خود را روشن می کردند و به خانه یکدیگر رفته و افراد دلقک و شعبده باز را دعوت می‌کردند تا آن ها را سرگرم کنند. در واقع  این شب در نزد ایرانیان سمبلی از برکت، تندرستی، شادمانی بود که خویشان و همسایه های خود را دعوت می‌کردند و بساط سور و سات از شیرینی و میوه‌هایی چون هندوانه،انار وخربزه فراهم کرده و به خوشگذرانی و شب زنده داری می پرداختند. هندوانه را از این جهت بر سرسفره می‌گذاشتند که به دلیل کروی بودن این میوه نمادی از خورشید باشد و انار نیز سمبلی از زایش به حساب می آمد که با شکستن آن شادی را برای زندگی افرادی که دورسفره نشسته بودند،به ارمغان می آورد.ناگفته نماند که اکثر میوه‌های شب چله  پردانه بودند که به نوعی از آن به نام جادوی سرایتی نام می بردند كه انسان‌ها با توسل به بركت خیزی و پر دانه بودن آنها، خودشان را مانند آنها بركت خیز می‌كنند .همچنین انار و هندوانه با رنگ سرخشان نمایندگانی از خورشیدند در تاریكی شب.

ناصر نجمی در کتاب « طهران عهد ناصری» می نویسد:« در این شب مردان مذهبی و روحانیون بر فراز بام‌های خانه ها می رفتند و تا دمیدن سپیده دم اشعار مذهبی می‌خواندند و دعا می‌کردند و دست به مناجات بر می‌داشتند. دربسیاری از محلات بر روی بام‌ها و چهار طاقی مخصوص، شب خوان‌ها وجود داشتند و همگی نماز می‌خواندند و فارغ ازآب و جاروی جلوی خانه که می گفتند هرکس چهل روز پیش از طلوع آفتاب این کار را بکند خدمت حضرت خضر می رسد و هر حاجتی از او بخواهد جامه عمل خواهد پوشید، به خانه برمی گشتند و بعد به صرف صبحانه که عبارت بود از چای، چای دارچین، شیر چای، کله پاچه، عدس پخته، حلیم،آب لبو و لبو می پرداختند.»

فال حافظ همدمی برای امید دختران 

گرفتن فال حافظ  در چند سده اخیر به رسوم شب یلدا اضافه شد که مخصوصا دختران دم بخت بود. آن ها  خواستار گرفتن این فال توسط ریش سفیدان بودند و رسم دیگرآن بود که  بزرگان جمع،با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی یا پر بودنش، آینده را پیش بینی می ‌کردند.البته این رسوم در تهران قدیم با اندکی تفاوت برگزار می شد.تهرانیان با میوه های تازه فصل پاییز مانند خرمالو،ازگیل و میوه های خشک شده تابستان و آجیل به استقبال این شب می رفتند.آن ها معتقد بودند که خوردنی های سفره شب یلدا می تواند طبیعت گرم را سرد و طبیعت سرد را گرم کند.آجیل شب یلدا از دیگر تنقلات تهرانی ها بود که ترکیب آن نشانی از اعتقاد و تجربه اهالی مردم به خواص گوناگون میوه های خشک شده بود که به عنوان «آخشیج» یعنی تضادها کاربرد داشت. از دیگر سرگرمی های خانواده های تهرانی در این شب قصه گویی و داستان سرایی ریش سفیدان و بزرگان برای کوچکترها پای کرسی بود. داستان هایی چون قصه خیر و شر،ماه پیشونی و سنگ صبورو...

یادداشت ها
تبلیغات
خواندنی ها