2019/12/15 - يكشنبه 24 آذر 1398
2019/12/15 - يكشنبه 24 آذر 1398
در آینه رسانه ها
مشروح خبر

در گذر تاریخ؛
نظمیه تهران بعد از مشروطیت به دست چه کسانی افتاد؟
در دوران مشروطه که هرج و مرج تهران را فراگرفته بود ریاست نظمیه را آقاخان بالاخان سردار ملقب به سردار افخم که خودش در جنایت های بسیاری دست داشت، بر عهده گرفت اما بعد از سقوط تهران به دست آزادیخواهان در دوران محمد علی شاه، یپرم خان ارمنی ، یکی از رهبران نظامی ریاست نظمیه شهر را تحت سلطه خود گرفت. بعد از تغییر رئیس نظمیه تغییراتی در کل ساختار پلیس به وجود آمد .
نظمیه تهران بعد از مشروطیت به دست چه کسانی افتاد؟
1398/9/3 11:48:0|print

با روی کار آمدن یپرم خان به عنوان یک آزادیخواه در راس نظمیه شش کمیسری در نقاط مختلف تهران تاسیس شدند؛ کمیسر محله چال میدان گذر عیسی خان، کمیسر عودلاجان سه راه پامنار، کمیسر بازار؛ عباس آباد، کمیسر داروغه چهار سوق کوچک، کمیسر شهر نو در محله شهر نو و کمیسر سنگلج در خیابان فرمانفرما. در این دوران دو گروه پلیس در تهران وجود داشت یکی پلیس سوار و دیگری پلیس پیاده که بعدها ژاندارم شدند. بعد از کشته شدن یپرم خان ارمنی ، سهراب خان ارمنی که معاونش بود، جانشین او شد. سهراب خان نخستین شخصی بود که به تعلیم و آموزش افراد نظمیه اعتقاد داشت. از این رو آموزشگاهی هم برای تربیت افسران تشکیل داد اما ریاست او زودگذر بود. در سال 1291 خورشیدی در زمان حکومت احمد شاه و صدارت محمد علی خان علاء السلطنه ، مستشاران سوئدی به استخدام نظمیه در آمدند . در آن زمان قاسم خان پوروالی ریاست نظمیه را بر عهده داشت و ژنرال یالمارسن ریاست سوئدی ها را به دست گرفت. در این دوران سوئدی ها در نظمیه مشغول کار شدند و به تدریج اداره نظمیه را بر عهده گرفتند و نخستین مدرسه پلیس را دایر کردند. مدرسه یا آموزشگاه پلیس در آن روزگار در کنار ساختمان پلیس در میدان سپه(میدان امام خمینی(ره)) بود. این آموزشگاه دو بخش داشت یکی پاسپانی و دیگر آسپیرانی که به آموزش صاحب منصبی اختصاص داشت و از سطح دانش بالاتری برخوردار بود.

در اواخر دوره قاجاریه از کارهای بزرگ نظمیه، کشف کمیته مجازات بود. این کمیته در دوران جنگ جهانی اول به طور سری در سال 1295 خورشیدی تشکیل شد و اعضای آن ، تعدادی از رجال سیاسی را ترور کردند و سرانجام با دستگیری اعضای اصلی این کمیته متلاشی شد.

اعلام اولین حکومت نظامی در تهران

کودتای سوم اسفند سال 1299 توسط رضا میرپنج و سید ضیاالدین طباطبایی ، تاریخ تهران را به سمت و سویی متفاوت کشاند. پس از ورود رضاخان به تهران، با صدور اعلامیه از جانب او حکومت نظامی اعلام و از ساعت 8 عبور و مرور در شهر ممنوع و دروازه های تهران قفل شد . نظمیه که در اختیار سوئدی ها قرار داشت تابع دستورهای حاکم نظامی شد و در هر کمیسری عده ای قزاق به اجرای دستورها کمک می کردند.

متن اعلامیه رضاخان بدین شرح بود:

حکم می کنم

ماده اول- تمام اهالی شهر تهران باید ساکت و مطیع احکام نظامی باشند.

ماده دوم- حکومت نظامی در شهر برقرار و از ساعت 8 بعدازظهر غیر از افراد نظامی و پلیس مامور انتظامات شهر، کسی نباید در معابر عبور کند.

ماده سوم-کسانی که از طرف قوای نظامی و پلیس مظنون به اخلال آسایش و انتظامات واقع شوند، فورا جلب و مجازات خواهند شد.

ماده چهارم-تمام روزنامه جات و اوراق مطبوعات تا موقع تشکیل دولت به کلی موقوف و بر حسب حکم و اجازه که بعد داده خواهد شد، باید منتشر شوند.

ماده پنجم- اجتماعات در منازل و نقاط مختلف به کلی موقوف و در معابر هم اگر بیش از سه نفر گرد هم باشند با قوه قهریه متفرق خواهند شد.

ماده ششم-درب تمام مغازه های الکل فروشی، تئاترسینما و فتوگرافی ها و کلوپ های قمار باید بسته شود و هر مستی که دیده شود به محکمه نظامی جلب خواهد شد.

ماده هشتم- کسانی که در اطاعت از مواد فوق خودداری نمایند به محکمه نظامی جلب و به سخت ترین مجازات ها خواهند رسید.

ماده نهم- کاظم خان به سمت کماندانی شهر انتخاب و معین می شود و مامور اجرای مواد فوق خواهد بود.

14 جمادی الثانی 1339- رییس دیویزیون قزاق اعلیحضرت اقدس شهریاری و فرمانده کل قوا-رضا

نظمیه در دوران پهلوی اول

نظمیه به تدریج از وزارت داخله جدا و تحت وزارت جنگ قرار گرفت. پس از انحلال ژاندارمری، رضا خان عده ای از افسران جوان نظمیه را که تحت امر سوئدی ها تعلیم دیده بودند، از نظمیه به قزاق خانه منتقل کرد ولی پس از چندی به علت عدم موفقیت به نفوذ در نظمیه تصمیم می گیرد به هر ترتیب نظمیه را تابع قزاق خانه کند و چون وزارت جنگ را رضاخان شخصا بر عهده داشت در دی ماه 1302 به خدمت سوئدی ها خاتمه داد و سرهنگ محمد خان درگاهی افسر ژاندارمری را به ریاست نظمیه منصوب کرد . در این زمان هیات وزیران ، نظامنامه ای تصویب کرد که به موجب ماده اول آن رییس نظمیه تهران، رییس کل تشکیلات نظمیه ایران شود که بر حسب پیشنهاد وزارت داخله به موجب فرمان همایونی منصوب شد.

در دوران پهلوی اول، تهران دارای ده کمیسری شد:

کمیسری ناحیه ارگ، کمیسری ناحیه دولت، کمیسری حسن آباد، کمیسری سنگلج، کمیسری قنات آباد، کمیسری محمدیه، کمیسری قاجاریه، کمیسری بازار، کمیسری عودلاجان و کمیسری شهر نو.

در سال 1304 ، مجله نظمیه برای آشنایی مردم با نظمیه و پلیس جدید منتشر شد. در پلیس شعبه ای به نام شعبه وسایط نقلیه تشکیل شد که درشکه کرایه ای، درشکه و کالسکه شخصی، واگن اسبی، اتومبیل و کامیون را سرو سامان داد و آیین نامه ای تهیه شد که این وسایل پلاک شهرداری بگیرند. در سال 1306، برای نخستین بار ده پلیس برای آموزش به خارج از کشور اعزام شدند.

نظمیه، شهربانی می شود

آخرین رییس نظمیه در دوران پهلوی اول سرهنگ رکن الدین مختاری بود که از سال 1314 تا 1320 این سمت را حفظ کرده بود. در این زمان یکی از دگرگونی های چشمگیر، تغییر نام نظمیه به طور رسمی به شهربانی بود و از این رو بقیه اسامی مربوط به نظمیه تغییر اسم دادند: کمیسری:کلانتری، صاحب منصب: یاوری، سرتیپ: سرپاس، سرهنگ:پاسیار 1،سرهنگ دوم: پاسیار 2، سرگرد:یاور، سروان: سربهر،نایب اول(ستوان یکم): رسدبان 1، نایب دوم( ستوان دوم): رسدبان2، نایب سوم(ستوان سوم): رسدبان 3،وکیل باشی(گروهبان یکم): سرپاسبان 1، وکیل راست(گروهبان دوم): سرپاسبان 2، وکیل چپ(گروهبان سوم):سرپاسیان 3، آژان: پاسبان، اداره تامینات:آگاهی، اداره اطلاعات:سیاسی، اداره پلیس اونیفورمه: سرکلانتری، اداره محاسبات: حسابداری، اداره محبس: زندان، اداره تفتیش: بازرسی، اداره کابینه: دفتر، اداره سجلات و پرسنل: کارگزینی، اداره پاسپورت و تذکره:گذرنامه، اداره آلات ناقله: عبور و مرور، راهنمایی و رانندگی، اداره صحیه: بهداری، اداره مباشرت و ملزومات:کارپردازی

علاوه در مرکز شهر،شرق، غرب تهران، شهر ری و تجریش کلانتری های آگاهی مستقر شدند که در هر اداره آگاهی، کلانتران تجسس و گشت و انتظامی به وجود آمدند که هر کلانتر مسئول شعبه ای از اداره آگاهی شد و هر کدام مسئول رسیدگی به کشف جرمی بودند .مثلا کلانتر مسئول رسیدگی به قتل، دستگیری سارق مسلح و چاقوکشی بود.

یادداشت ها
تبلیغات
خواندنی ها