2019/12/15 - يكشنبه 24 آذر 1398
2019/12/15 - يكشنبه 24 آذر 1398
در آینه رسانه ها
مشروح خبر

تهران در گذر تاریخ
اعلان جراید در پی نخستین خیابان آسفالت شده تهران

شهرنوشت: آسفالت های تهران هم مانند هر چیز دیگری در این شهر داستانی برای خود دارد. داستان روزهایی که مردم از میان گل و لای عبور می کردند و به تدریج به آسفالت عادت کردند. 

اعلان جراید در پی نخستین خیابان آسفالت شده تهران
1398/8/27 13:14:0|print

 شاید برایتان عجیب باشد که بدانید در کمتر از 85 سال گذشته هیچ کدام از خیابان های شهرآسفالت نشده نبود و رانندگان درشکه و اتومبیل باید راه خود را از میان گل و لای و شن باز می کردند، داستان سنگفرش و آسفالت این گونه آغاز می شود:


آسفالت کلمه ایی فرانسوی به معنای خاک قیردار و مخلوطی از شن و ماسه درشت و ریز و قیر که برای پوشش خیابان، جاده و سطوح دیگر به کار می رود. آشنایی پایتخت­نشینان با قیر و آسفالت به سال‌های نخست حکومت پهلوی اول بازمی‌گردد. تا قبل از سلطنت رضاشاه هیچ­کدام از راسته ها­، کوچه ها و گذر‌های تهران آسفالت نشده و همه­ راه­های قاجار‌ی با خاک و سنگ­ریزه پوشیده شده بود، به طوری که عبور و مرور کالسکه و درشکه­ها دشوار بود. نخستین بار بر اساس اعلان روزنامه وقایع اتفاقیه ، به سنگفرش راسته ها اشاره شد. روزنامه وقایع اتفاقیه مورخ پنجشنیه سیزدهم ذی الحجه سال 1267 هجری قمری در شماره 36 خود خبر می دهد:« چون همت ملوکانه مصروف بر این است که اسباب آسودگی و استراحت و تسهیل امور که در بعضی دولت های فرنگستان معمول است، در دولت علیه ایران نیز شیوع یابد، از جمله کالسکه سواریست که پیش از این قرار نبود که همه کس داشته باشند. در این اوقاف مقرر فرمودند که هرکس بتواند کالسکه به راه بیندازد و سوار بشود از چاکران دولت علیه و اعیان رعایا، در سفرها و یا در مرکب همایون، ماذون است و در این خصوص اذن عمومی دادند و این کالسکه ها در کارخانه ابواب الجمع مقرب الخاقان« معیر الممالک» ساخته می شود.»

همچنین روزنامه در شماره 38 دوباره متذکر می شود:« چون در این اوقات قرار شده است که روز به روز کالسکه ها در شهر طهران زیاد بشود و باید راه عبور کالسکه هموار و خوب باشد لهذا قرار شده است که کوچه های ارگ پادشاهی را کلا سنگفرش نمایند به طوری که هم عبور اسب و کالسکه به آسانی شود و هم پیاده به استراحت بگذرد. وسط کوچه ها را به جهت عبور کالسکه گود فرش می کنند و دو طرف کوچه ها را به جهت جهت عبور پیادگان، مانند سکو قدری بالا آورده با سنگ های بزرگ مرتفع فرش می نمایند و این روزها مشغول ساختن این کوچه ها هستند.» روزنامه در شماره بعدی دوباره به کالسکه سوار شدن اشاره می کند:« کالسکه سوار شدن در میان خلق متداول است و این قاعده در دولت علیه ایران نیز رواج باید و خلق آسوده تر در طرق و شوارع حرکت نمایند. مجددا اعلام می شود که حسب الحکم امنای دولت علیه، مقرب الخاقان « معیر الممالک» کارخانه کالسکه سازی در قورخانه مبارکه به راه انداخته اند، به طوری که هر قدر کالسکه بخواهند ساخته و پرداخته می شود.» طبق این گزارشات در دوران صدارت امیرکبیر برخی از کوچه­های اطراف ارگ سلطنتی برای عبور کالسکه و درشکه تسطیح و سنگفرش شد.

و اما آسفالت در تهران

روزنامه‌­ی اطلاعات مورخ 13 بهمن 1308 گزارش مفصلی در مورد ضرورت استفاده از قیر در خیابان و پیاده­رو‌های تهران ارائه می­دهد و وضعیت خیابان­های تهران را با دیگر شهرها مقایسه می­کند. نام گزارش چنین است: «خیابان­های تهران باید از قیر ساخته شود.» در بخشی از گزارش می­خوانیم:

«ساختمان­های فعلی خیابان‌های تهران فقط برای عابرین اسباب زحمت است و در تابستان گرد و خاک زیاد از آن‌ها فرو می­ریزد، در زمستان غرق گل و لای می‌شود و انواع امراض از همین گرد و غبار خیابان ایجاد می شود... از هشتاد سال به این طرف در شهر‌های اروپا و آمریکا، قیر مهم­ترین مصلح روسازی خیابان‌ها واقع شده و شما نمی­توانید پیاده­رویی را پیدا کنید که با اصول جدید ساخته نشده باشد... در تمام دنیا ادارات بلدیه را بر آن داشته پیاده­روها را حتما از قیر بسازند. یکی از نکاتی که تا حدی جالب توجه می­باشد این است که در بدو شروع خیابان‌ها و پیاده‌رو‌های آغشته به قیر، رقابت بزرگی بین صاحبان مغازه­ها دیده می‌شود زیرا اولین خیابانی که پیاده­رو‌هایش آغشته به قیر شود تمایل و رغبت مردم به این امر بیشتر می­شود و این قضیه خود موجب رونق خیابان و کثرت عبور و مرور و در نتیجه رونق تجارت آن خیابان می‌شود. همچنین از زمان تبدیل پیاده‌روهای پرصدا و سنگفرش‌های پر از گرد و خاک سابق به پیاده‌روهای نظیف و قشنگ کنونی از عده متوفیات فوق­العاده کاسته شده است زیرا کثافات مختلفه در زمین قیراندود نفوذ ندارد و در این گونه خیابان‌ها میکروب‌های امراض مختلفه مسری وجود ندارد.» با این حال تا سال 1310 خورشیدی هیچ­کدام از راسته و کوچه­ها قیرگونی و آسفالت نشد.

داریوش شهبازی در کتاب «برگ­هایی از تاریخ تهران» می‌نویسد: «در سال 1310 خورشیدی پیش از ورود ملک فیصل، پادشاه عراق به تهران، بلدیه­ی پایتخت به تکاپو افتاد و برای نخستین بار آسفالت را که پدیده‌ی جدیدی در صنعت راه­سازی به شمار می­رفت، وارد صحنه‌ی خیابان‌های تهران کرد.»

از خیابان­هایی که در آغاز آسفالت شد، خیابان کوتاه الماسیه (باب همایون)، میدان توپخانه و اوایل خیابان لاله­زار بود. بعد­ها به تدریج خیابان باغشاه (امام خمینی) و خیابان پهلوی (ولیعصر) و دیگر گذرها آسفالت شد. سلیمان بهبودی، گماشته و محرم رضا خان در کتاب خاطراتش با نام »رضاشاه» در این باره نقل می­کند: «روزی در جلسه‌ی وزیران در کاخ مرمر رضا شاه می­گوید: «من می­دانم در خیابان یا شهری که می­خواهند آسفالت کنند اول باید کابل برق و کابل تلفن و حتی مجرای فاضلاب بسازند و بعد آسفالت کنند اما ما که پول نداریم و از عهده‌ی آن بر نمی­آییم. آخر دنیا به ما چه بگوید ما نباید منتظر پول کابل­کشی شویم و باید همه خیابان­ها را آسفالت کنیم. بعد وقتی پول پیدا کردیم، آسفالت را می­کنیم، کابل تلفن را می­کشیم و باز آسفالت می­کنیم و کابل برق را می­کشیم و الی آخر.»

عجب آن که اگر آن روز کشور پول نداشت تا کار آسفالت خیابان ها را بعد از اتمام کابل کشی برق و تلفن و... به طور اصولی انجام دهد، امروز هم پس از هشتاد و پنج سال هنوز پایتخت نشینان از کندن و آسفالت کردن پی در پی پیاده رو ها و خیابان ها در رنج و عذابند.
یادداشت ها
تبلیغات
خواندنی ها